Savatingiz bo‘sh
Dunyo bo‘ylab
7-kuni ism qo‘yish, 100-kuni guruch pishiriqlari: chaqaloqlarning ilk bayramlari
Yaponiyada chaqaloqqa ko‘pincha yettinchi kuni ism qo‘yiladi, shuning uchun o‘sha kungi bayram ism qo‘yish marosimi deb ham ataladi. Yahudiy o‘g‘il bolalar ibroniycha ismini sakkizinchi kuni oladi, boshqa bayramlar esa bir oydan keyin yoki, Koreyadagi kabi, faqat yuzinchi kuni o‘tkaziladi. Bayramni cherkovsiz nishonlashni istaganlar Norvegiyaga nazar tashlashi mumkin: u yerda har yili 2 mingdan sal ko‘proq bola uchun diniy bo‘lmagan ism qo‘yish bayrami — navnefest o‘tkaziladi.
Misrda qarindoshlar chaqaloq yonida hovoncha taqillatadi
Hamza Ibrohim Muhammad yetti kunlik bo‘lganida, qarindoshlari Nil deltasidagi Mansura shahri yaqinidagi oilaviy uyga yig‘ilishdi. Ota-onasi bayramni bekor qilishni o‘ylagan edi, lekin oila an’anaga sodiq qolishga qaror qildi, ayniqsa Hamzaning hayoti sariqlik va nafas olishdagi muammolar bilan og‘ir boshlanganidan keyin.
Qarindoshlardan biri dasta bilan hovonchani taqillatib, yurish boshida bordi. Hamzaning onasi Isro Sa’d Diyob marosim nazri va qizigan cho‘g‘ ustidan hatlab o‘tdi, mehmonlar esa moghat — emizikli ayollarda sutni ko‘paytirishi kerak bo‘lgan qimmatbaho o‘simlik ichimligini ichishdi. Amerikaning NPR radiotarmog‘i 2011-yil iyulida xabar berishicha, Hamza butun marosim davomida uxlab yotgan.
Bayram sebou’ deb ataladi, bu «yettinchi» degani. NPR ma’lumotiga ko‘ra, hayotining ilk yetti kunini omon o‘tkazgan chaqaloqni nishonlash necha ming yillik misrliklar odati, sebou’ esa dastlab ism qo‘yish marosimi bo‘lgan. Uning ildizlari butparastlik davriga borib taqaladi, ammo uni musulmonlar ham, nasroniylar ham o‘zlariga moslashtirgan.
Misrning Egyptian Streets yangiliklar sayti bu bayram odatda qanday o‘tishini tasvirlaydi: qizlar uchun ham, o‘g‘il bolalar uchun ham, musulmon oilalarida ham, qibtiy oilalarida ham. Chaqaloq elakka yotqiziladi. Ilgari elak baland stol ustida turardi, o‘g‘il bolalar uchun an’anaviy qumg‘on, qizlar uchun sopol ko‘zalar qo‘yilardi, bugun esa bola yotgan elak polga qo‘yiladi.
Keksa qarindoshlar, ko‘pincha buvi, mis hovonchalarni taqillatib, chaqaloqqa ota-onasining so‘zidan chiqmaslikni qo‘shiqdek takrorlab buyurishadi. Ayollar tutatqi tutatib, elak ustidan hatlab o‘tishadi — aytishlaricha, bu yetti qadam yomon ko‘zni qaytaradi — va takrorlashadi: «birinchi qadam Xudo nomi bilan, ikkinchisi Xudo nomi bilan, ...»
Yetti kunlik chaqaloq atrofidagi bu shovqinning bir necha izohi bor. NPR yozishicha, baland tovushlar bolaning fe’l-atvorini shakllantirishi va uni jasur qilishi kerak. Egyptian Streets nega aynan yettinchi kun ekani haqidagi bir nazariyani keltiradi: aytishlaricha, qadimgi misrliklar yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning eshitish qobiliyati aynan shu paytda rivojlana boshlaydi, deb ishonishgan. «Marosimning o‘zi butunlay yangi tug‘ilgan chaqaloqqa yovuz ruhlardan qanday saqlanishni o‘rgatish, uni kuchaytirish, unga, bilasizmi, jasorat va yashashga iroda berish haqida», dedi NPR radiotarmog‘iga Qohiradagi Amerika universiteti antropologi Haniya Sholkami.
Aqiqada soch olinib, kumush bilan tortiladi
So‘nggi paytlarda Misr musulmonlari chaqaloq tug‘ilishini islomiy marosim — aqiqa bilan nishonlay boshlagan, deb yozadi Egyptian Streets. U ham yettinchi kuni o‘tkaziladi: qo‘y qurbonlik qilinib, go‘shti do‘stlar, qarindoshlar va muhtojlar o‘rtasida taqsimlanadi.
Indoneziyaning detik yangiliklar sayti bu odatni hadis, ya’ni Muhammad payg‘ambardan rivoyat qilingan so‘zlardan biri bilan izohlaydi. Unga ko‘ra, o‘g‘il bola o‘z aqiqasi, ya’ni yettinchi kuni so‘yiladigan jonliq evaziga «garovda» bo‘ladi va o‘sha kuni unga ism qo‘yilib, sochi olinadi. Saytda keltirilgan boshqa bir hadisda o‘g‘il bola uchun ikki echki, qiz bola uchun bitta echki so‘yilishi aytiladi. Sayt sanab o‘tgan shartlar orasida sochni kumushga tortish va uning qiymatini kambag‘allarga berish ham bor.
Islom huquqi bo‘yicha jamoatchilik savollariga javob beradigan Iordaniya fatvo idorasidan yangi tug‘ilgan qizning sochini qirish kerakmi yoki shunchaki kalta qirqish kerakmi, deb so‘rashgan. Javob shunday bo‘lgan: soch olish o‘g‘il bolalar uchun ham, qizlar uchun ham sunnat amal, ya’ni tavsiya etiladi. Soch qaychi bilan emas, ustara bilan olinishi kerak. Chaqaloqqa ozor yetkazishdan qo‘rqqan kishi buni tajribali odamga topshirishi yoki elektr soch qirqish mashinkasi bilan sochni iloji boricha kalta qirqishi mumkin.
Idora iqtibos keltirgan ulamolar fikricha, sochning og‘irligicha oltin xayriyaga berilishi kerak. Fatvo dalil sifatida keltirgan rivoyat Payg‘ambarning qizi Fotima haqida bo‘lib, u to‘rt bolaning sochini tortib, xuddi shuncha og‘irlikda kumush bergan.
Yaponiyada ism qo‘yish marosimi ismga uydan joy beradi
Yaponiyada yettinchi kun bayrami お七夜 deb, «yetti» va «tun» ma’nosidagi belgilar bilan yoziladi. Yaponiyaning Meiji kompaniyasi ota-onalar uchun yuritadigan saytiga ko‘ra, chaqaloqqa ko‘pincha shu kuni ism qo‘yiladi, shuning uchun bu bayram 命名式, ya’ni «ism qo‘yish marosimi» deb ham ataladi. Ismni eshitish uchun oilaning eng yaqinlari taklif qilinadi.
Ism 命名書 deb ataladigan ism varag‘iga yoziladi. Rasmiy usulda bir varaq yapon qog‘ozi uch buklanadi va o‘rtasiga chaqaloqning ismi, yuqori o‘ng tomoniga otaning ismi va chaqaloqning unga qarindoshligi, pastki chap tomoniga esa tug‘ilgan sana yoziladi.
Varaq uydagi sinto yoki buddaviy qurbongoh yoniga yoki xonadagi tokchaga qo‘yiladi. Qurbongoh bo‘lmasa, ism va tug‘ilgan sanani xattotlik qog‘oziga yozish kifoya. Keyin uni javonga qo‘yish yoki chaqaloq yostig‘i yonidagi devorga ilish mumkin.
Yahudiy o‘g‘il bolalarga sakkizinchi kuni ism qo‘yiladi
Yahudiy an’anasida o‘g‘il bolaga yahudiycha ismi faqat sakkizinchi kuni o‘tkaziladigan, Bris milah deb ataladigan xatna marosimidan keyin beriladi. Tug‘ilgan kun birinchi kun hisoblanadi, shuning uchun seshanba kuni tushdan keyin tug‘ilgan o‘g‘il bolaning Bris marosimi keyingi seshanbada o‘tkaziladi, deb yozadi yahudiylarning notijorat tashkiloti Aish. Agar chaqaloqda sariqlik bo‘lsa yoki sog‘lig‘iga boshqa xavf tug‘ilsa, marosim keyinga suriladi.
Odatga ko‘ra, bola rasman ism olmaguncha hech kim uning ismini eshitmaydi. Xatna paytida chaqaloqni sandek, ko‘pincha bobosi yoki obro‘li ravvin, ushlab turadi va Aish bu vazifani eng oliy sharaf deb ataydi. So‘ng duolarni o‘qigan kishi ismni e’lon qiladi, ortidan bayram dasturxoni yoziladi. Qiz bolaning ismi Tavrot ommaviy o‘qilayotgan paytda qo‘yiladi va uning bayramini tug‘ilgandan so‘ng darhol o‘tkazish shart emas.
Bir oydan keyin yapon oilalari ibodatxonaga boradi
Yaponiyada chaqaloq taxminan bir oylik bo‘lganda, oila mahalliy homiy ilohning ibodatxonasiga borib, bolaning kelajakdagi sog‘lig‘i va baxti uchun duo qiladi. Bu tashrif お宮参り deb ataladi va Meiji ma’lumotiga ko‘ra, u o‘g‘il bolalar uchun taxminan 31-kuni, qizlar uchun 32-kuni bo‘ladi, ammo bu mintaqadan mintaqaga farq qiladi. Sayt sanaga juda qattiq yondashmaslikni maslahat beradi. Buning o‘rniga oila otasi ishdan bo‘sh va chaqaloqning kayfiyati yaxshi bo‘lgan kunni tanlashi mumkin.
Yahudiy an’anasida ham bir oy chegara hisoblanadi. Aish ma’lumotiga ko‘ra, muayyan shartlarga javob beradigan to‘ng‘ich o‘g‘il Pidyon HaBen deb ataladigan marosimda to‘lov evaziga qutqarib olinadi: bu 31-kundan oldin emas, besh kumush shekel qiymatiga teng to‘lov bilan amalga oshiriladi. AQShda ba’zan beshta Liberty kumush dollari ishlatiladi. Qizlar bu marosimdan o‘tmaydi.
Xakkalarda to‘rt oy, Koreyada yuz kun
Tayvan Ta’lim vazirligining xakka tili lug‘atiga ko‘ra, xakkalar an’anasida o‘g‘il bolalar ham, qizlar ham to‘rt oyligida nishonlanadi. Ona tomondan buvisi, xuddi bir oylik bayram va bir yoshga to‘lgan kundagidek, chaqaloqni boshdan-oyoq kiyim-kechak bilan ta’minlaydi.
Ilgari bu kun 收涎, ya’ni «so‘lakni yig‘ish» odatini ham o‘z ichiga olgan. Pechenyelar qizil paxta ipga tizilib, chaqaloqning bo‘yniga osilgan, doim juft sonda: 12, 24 yoki 36 ta. Ona chaqaloqni ko‘tarib, qarindoshlar va qo‘shnilarnikiga olib borgan.
Ataylab keksa odam tanlangan va u pechenyeni chaqaloqning og‘ziga surtgan, toki pechenye so‘lakni shimib olsin, bola ham o‘sha odamdek keksalikka yetsin degan umidda. Shundan keyin so‘lak oqishi to‘xtaydi, deb ishonishgan. Lug‘atdagi bir suratda keksa odam aynan shunday qilayotgani aks etgan. Surat 1981-yilda Neypuda, er-xotin qizining uchinchi o‘g‘li to‘rt oyga to‘lganini nishonlaganida olingan.
Koreyada baegil — chaqaloqning yuzinchi kuni nishonlanadi. Bu odat aynan qachon boshlangani hech kimga ma’lum emas, deb yozadi Koreyada chiqadigan ingliz tilidagi Gwangju News jurnali, chunki u xalq odati sifatida asta-sekin shakllangan va qachonligini ko‘rsatadigan biror yozuv saqlanib qolmagan. Koreyada XX asr o‘rtalarigacha go‘daklar o‘limi juda yuqori bo‘lgan va shu fonda yuzinchi kun nega bayramga aylangani oson tushuniladi, deb yozadi jurnal.
Tug‘ilishdan keyin oilalar uy tashqarisiga geumjul deb ataladigan muqaddas somon arqon osib qo‘yishgan, toki chaqirilmagan mehmonlar kirmasin, chunki ular o‘zi bilan kasallik yoki yovuz ruhlar olib kirishi mumkin edi. Yuzinchi kun bayramida baekseolgi — bug‘da pishirilgan oq guruch pishiriqlari tortilgan. Baek bo‘g‘ini ham «oq», ham «yuz» degan ma’noni bildirishi mumkin, pishiriq esa bola yuz yil yashasin degan tilakni ifodalaydi.
Guruch pishiriqlari qarindoshlar va qo‘shnilarga, shuningdek, taklif qilinmagan odamlarga ham ulashilgan. Maqsad yuz kishiga ulashish bo‘lgan, ammo aslida bu songa yetish muhim bo‘lmagan, deb yozadi Gwangju News, chunki bu ramziy harakatning o‘zi kifoya qilgan. Chaqaloqning sochi ko‘pincha shu kuni birinchi marta olingan, bugungi kunda esa bu endi muntazam qilinmaydi.
Bugun go‘daklar o‘limi past bo‘lgan bir paytda e’tiborning katta qismini bir yoshga to‘lish kuni egallagan, deb yozadi jurnal. Shunga qaramay, aksariyat oilalar baegil kunini hamon nishonlaydi, ko‘pchilik uyda yoki fotostudiyada bir nechta surat oldirib, so‘ng oila davrasida oddiy taom va guruch pishiriqlarini baham ko‘radi.
Yaponiyada chaqaloq 100–120 kunlik bo‘lganda お食い初め, ya’ni «birinchi taom» marosimi o‘tkaziladi — bola hech qachon rizqsiz qolmasin degan tilak bilan. Meiji qizil guruch va boshi hamda dumi qoldirilgan holda cho‘g‘da pishirilgan baliqni tilga oladi.
Shimoliy Yevropa davlatlarida — cherkov bilan yoki cherkovsiz
Shvetsiyaning SVT teleradiokompaniyasi Shvetsiya cherkovi statistikasiga tayanib xabar berishicha, 2018- va 2019-yillarda Shvetsiya cherkovidagi cho‘qintirishlar soni tug‘ilganlar sonining taxminan 40 foiziga teng bo‘lgan. Pandemiya yili bo‘lgan 2020-yilda bu ulush 27,5 foizga tushgan, 2022- va 2023-yillarda esa yana 40 foiz atrofida bo‘lgan. «Pandemiyadan oldin bizda aka-uka yoki opa-singillarni bir vaqtda cho‘qintirish juda kam bo‘lardi», dedi SVT telekanaliga Stokgolmdagi Enskede-Orsta cherkov jamoasini boshqaradigan ruhoniy Mari Renstam.
Norvegiyaning Store norske leksikon ensiklopediyasiga ko‘ra, 1988-yildan beri Norvegiyaning Human-Etisk Forbund tashkiloti navnefest — bolaga ism qo‘yilganda o‘tkaziladigan diniy bo‘lmagan marosimni taklif qiladi. U bir vaqtning o‘zida bir nechta bola uchun shahar hokimiyati binosi, madaniyat markazi yoki shunga o‘xshash joyda nutq hamda musiqa va she’r o‘qish kabi chiqishlar bilan o‘tkaziladi. Ota-ona va bola ism yozilgan lavha oladi. Norvegiyada har yili 2 mingdan sal ko‘proq bola navnefest bilan nishonlanadi.
Finlandiya Yevangelik-lyuteran cherkovi yozishicha, Finlandiyada cho‘qintirish ko‘pincha tug‘ilgandan keyin ikki-uch oy ichida o‘tkaziladi. Cho‘qintirish paytida ruhoniy ota-onadan o‘zlari tanlagan ismni aytishni so‘raydi, keyin esa ruhoniy ismni cherkov daftarlari va aholi reyestriga kiritadi. Ism tug‘ilgandan keyin uch oy ichida Finlandiya Raqamli va aholi ma’lumotlari xizmatlari agentligi reyestriga bildirilishi kerak.
Ism varag‘idan tug‘ilish posterigacha
Yapon ism varag‘i chaqaloq yostig‘i yonidagi devorga ilinishi mumkin, Norvegiyadagi navnefest bayramida esa oila ism yozilgan lavha oladi. Lovely Baby Print tug‘ilish posterlarini tayyorlaydi: ularda chaqaloq tug‘ilgandagi aniq bo‘yi bilan, 1:1 masshtabda, ismi, sanasi, vaqti, vazni va bo‘yi bilan chizilgan bo‘ladi. Saytda o‘z tug‘ilish posteringizni yaratasiz, Lovely Baby Print esa uni chop etadi. U beshik to‘yi sovg‘asi yoki ism qo‘yish marosimiga sovg‘a bo‘lishi mumkin, yillar o‘tib esa bola uning yonida turib, bir paytlar qanchalik kichkina bo‘lganini ko‘ra oladi.
Lovely Baby Print do‘konidan beshik to‘yi sovg‘asi va ism qo‘yish marosimiga sovg‘a
Vosita darhol ochiladi. Buyurtma berishdan oldin hamma narsani o‘zgartirishingiz mumkin.
Manbalar
- Meiji (u.å.). 赤ちゃん歳時記リスト. ほほえみクラブ 育児応援サイト, Meiji Co., Ltd. Hämtad 13 november 2026. https://www.meiji.co.jp/smartphone/baby/club/category/study/infant_record/st_infant_record154.php
- Lev, Dov (u.å.). Jewish Laws and Traditions after Birth. Aish. Hämtad 13 november 2026. https://aish.com/20-infancy-2/
- Dooley, Diane (2026). Korea's 100-Day Celebration: The Baegil. Gwangju News. https://gwangjunewsgic.com/history-tradition/koreas-100-day-celebration-the-baegil/
- Dybdahl, Audun (2024). Navnefest. Store norske leksikon. https://snl.no/navnefest
- Nelson, Soraya Sarhaddi (2011). At 7 Days, Egyptian Babies Mark First Rite Of Passage. NPR, publicerad via KUNC. https://www.kunc.org/npr-news/2011-07-29/at-7-days-egyptian-babies-mark-first-rite-of-passage
- Rafik, Farah (2022). Al Sebou': Halaatak Bergalatak, and the Egyptian Baby Shower. Egyptian Streets. https://egyptianstreets.com/2022/07/16/al-sebou-halaatak-bergalatak-and-the-egyptian-baby-shower/
- Safitri, Amelia Ghany (2024). Aqiqah: Pengertian, Dalil, dan Syaratnya. detikHikmah. https://www.detik.com/hikmah/khazanah/d-7551232/aqiqah-pengertian-dalil-dan-syaratnya
- General Iftaa' Department, Jordanien (2010). It is Sunnah to Shave the Hair of the Newborn (Male or Female). Fatwa nr 461. https://www.aliftaa.jo/research-fatwa-english/461/-It-is-Sunnah-to-Shave-the-Hair-of-the-Newborn-Male-or-Female
- 劉淑貞 (u.å.). 做四個月. Hakka Dictionary, Taiwans utbildningsdepartement. Hämtad 13 november 2026. https://hakkadict.moe.edu.tw/static/resource/禮俗/110_029_做四個月.pdf
- Mellbert, Annie och Sima, Lotta (2024). Andelen dop på väg tillbaka till samma nivå som innan pandemin. SVT Nyheter. https://www.svt.se/nyheter/inrikes/andelen-dop-pa-vag-tillbaka-till-samma-niva-som-innan-pandemin
- Evangelisk-lutherska kyrkan i Finland (u.å.). Ristiäiset – lapsen ensimmäinen juhla. Hämtad 13 november 2026. https://evl.fi/perhejuhlat-ja-pyhat/ristiaiset/