Gratis verzending 30 dagen tevredenheidsgarantie

Gidsen

Hoe zag de sterrenhemel eruit op een bepaalde datum?

De sterrenhemel op elke datum is tot op de minuut te berekenen voor elke plek op aarde, ook ver terug in de tijd. Daarvoor zijn drie dingen nodig: de plaats, de datum en het tijdstip. Die bepalen welke sterren recht boven je stonden, welke net in het oosten waren opgekomen en welke in het westen aan het ondergaan waren.

Plaats, datum en tijdstip bepalen de hemel

De sterren houden hun plaats ten opzichte van elkaar. Wat verandert, is waar je staat en wanneer je kijkt:

  • De plaats. Hoe ver je naar het noorden of zuiden zit, bepaalt welk deel van de hemel je überhaupt kunt zien. Vanuit Amsterdam komt het Zuiderkruis nooit op, en vanuit Sydney de Poolster nooit.
  • Het tijdstip. De aarde draait, dus de hele hemel draait een kwart graad per minuut en een volledige cirkel per dag. Een sterrenkaart voor 22.00 uur en een voor 3.00 uur dezelfde nacht tonen andere sterren langs de horizon.
  • De datum. De sterren komen elke dag ongeveer vier minuten eerder op, dus de sterrenhemel verandert met de seizoenen. Orion vult de winteravonden op het noordelijk halfrond en is in de zomer uit de avondhemel verdwenen.

Is de hemel elk jaar op dezelfde datum hetzelfde?

Bijna. Op dezelfde datum en op hetzelfde tijdstip staan de sterren tot op ongeveer een graad op de plek waar ze het jaar ervoor stonden, omdat de kalender de zon volgt. In een mensenleven verschuiven de sterren nauwelijks ten opzichte van elkaar. Door de langzame schommeling van de aardas verschuift de hele hemel ongeveer een graad in 72 jaar.

Wat wel van jaar tot jaar verandert, zijn de maan en de planeten, die langs de sterren trekken. Een sterrenkaart tekent de sterren en de sterrenbeelden, dus twee kaarten voor dezelfde plek en hetzelfde tijdstip, een van de dag dat je geboren bent en een van je verjaardag dit jaar, laten dezelfde sterren op bijna dezelfde plekken zien.

De sterrenhemel op de dag dat je geboren bent

Een datum van lang geleden werkt net zo goed als afgelopen nacht. Voor de berekening zijn de plek en de kloktijd ter plaatse nodig. Tijdzones en zomertijd zijn in de loop der jaren veranderd, dus de kloktijd wordt omgerekend met de regels die op die plek op die datum golden. Een uur ernaast draait de hele hemel 15 graden, een minuut ernaast een kwart graad.

Weet niemand meer het precieze tijdstip? Kies dan een tijdstip bij benadering. Een kwartier ernaast verschuift de sterren minder dan vier graden, en de sterrenbeelden blijven hetzelfde.

En als het overdag gebeurde?

De sterren staan overdag ook aan de hemel, alleen verbergt het zonlicht ze. Een sterrenkaart laat de sterren zien die op die minuut boven de plek stonden, zoals ze eruit zouden zien zonder de zon, dus een kaart van een zomermiddag toont een volle sterrenhemel.

Zo lees je een sterrenkaart

Een sterrenkaart laat de hele hemel boven de plek zien, alsof je op je rug ligt en recht omhoog kijkt:

  • Het midden is het punt recht boven je.
  • De rand is de horizon, helemaal rondom.
  • Het noorden is boven en het oosten links. Naast een landkaart lijkt dat gespiegeld, omdat je omhoog kijkt en niet omlaag.
  • De lijnen verbinden de sterren van elk sterrenbeeld.
Sterren en lijnen van sterrenbeelden op de donkerblauwe schijf van een sterrenkaart

De Poolster is een goede controle. Op een kaart voor een plek ver in het noorden staat hij iets boven het midden, en hoe zuidelijker de plek ligt, hoe dichter bij de bovenrand. Ten zuiden van de evenaar staat hij onder de horizon en dus niet op de kaart.

Zo wordt de hemel op onze sterrenkaarten berekend

Elke kaart wordt berekend voor zijn eigen plek, datum en minuut, op het moment dat je hem maakt:

  • 5.044 sterren, allemaal helderder dan magnitude 6, ongeveer wat je op een donkere nacht met het blote oog ziet. Hun posities komen uit de Hipparcos-catalogus van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA.
  • De stand van de hemel wordt berekend met de methoden uit Astronomical Algorithms van Jean Meeus, het standaardwerk voor dit soort berekeningen. Onze berekening komt tot op 0,002 graden overeen met de uitgewerkte voorbeelden in het boek, en de posities van tien heldere sterren zijn gecontroleerd met de astronomische database SIMBAD.
  • De tijdzone en de zomertijd worden afgeleid uit de plek, met de regels die op die datum golden.
  • De posities van de sterren zijn die van het jaar 2000. Voor een datum binnen een mensenleven wijken ze minder dan een graad af van de echte hemel, een paar millimeter op de poster.
  • De maan, de planeten en de Melkweg worden niet getekend.

Je kunt een kaart zelf controleren met een gratis planetariumprogramma zoals Stellarium: kies dezelfde plek, datum en tijd. De sterrenbeelden recht boven je en die aan de horizon moeten hetzelfde zijn. Een programma dat de hemel weergeeft als een landkaart, ziet er naast de poster gespiegeld uit.

Een sterrenkaart van jullie eigen dag

Op een sterrenkaart van Lovely Baby Print wordt de hemel gedrukt met een of twee namen, de datum, de plaats en de coördinaten, en de tijd kun je tonen of verbergen. Hij past bij elke dag die jullie willen onthouden, van de dag dat een kind werd geboren tot een bruiloft, een jubileum, een verjaardag of de avond dat jullie elkaar ontmoetten. De hemel is er als cirkel, als vierkant of over de hele poster, in 50 × 70 of 70 × 100 cm.

Maak je eigen sterrenkaart

De tool opent meteen. Je kunt alles aanpassen voordat je bestelt.

30 dagen tevredenheidsgarantie. We zijn er zo zeker van dat je dol zult zijn op je poster. Ben je niet tevreden, dan nemen we hem binnen 30 dagen terug, zonder dat je hoeft uit te leggen waarom. Je betaalt alleen de retourverzending. Zo werkt de garantie

Lees verder

Gidsen De sterrenkaart Home FAQ